در ماههای ژوئیه و اوت، واشنگتن محدودیتهای تازهای بر سیستمهای رباتیک پیشرفته ساخت خارج اعمال و تعرفههای سنگینی بر پهپادهای وارداتی و قطعات آنها وضع کرد؛ هر دو اقدام با استناد به نگرانیهای امنیت ملی صورت گرفت. تعرفههای پهپاد از ماه سپتامبر اجرایی میشوند و تعرفههای قطعات نیز در سال ۲۰۲۷ اعمال خواهند شد.
این اقدامات بخشی از تلاش گستردهتر آمریکا برای محدودکردن فناوری خارجی در صنایع مهم راهبردی است. «فهرست پوششدادهشده» (Covered List) کمیسیون ارتباطات فدرال (FCC) که در سال ۲۰۲۱ ایجاد شد، ابتدا تجهیزات مخابراتی و نظارتی شرکتهایی مانند هواوی، زدتیای و هایکویژن را هدف گرفت و بعداً به پهپادهای ساخت خارج و بهتازگی به دستگاههای رباتیک پیشرفته نیز تعمیم یافت.
این اقدام تازه در حالی انجام میشود که تولیدکنندگان چینی در هر دو حوزه پهپاد و رباتهای انساننما جایگاه مسلطی به دست آوردهاند و اغلب با قیمتهایی رقابت میکنند که رقبای آمریکایی و اروپایی بهسختی میتوانند به آن برسند.
مجموعه این محدودیتها پرسشی بزرگ برای صنعت جهانی رباتیک مطرح میکند: اگر پهپادها و رباتهای انساننمای چینی بهطور فزایندهای از بازار آمریکا کنار گذاشته شوند، رقابت به کجا نقل مکان میکند؟ این محدودیتها ممکن است بخشهایی از بازار آمریکا را محافظت کنند، اما مستقیماً به مقیاس تولید جهانی و مزیت هزینه چین نمیپردازند.
تحلیلگران صنعت و مدیرانی که با TechCrunch گفتوگو کردند، میگویند نتیجه احتمالی بهجای یک شکاف تمیز بین آمریکا و چین، بازار جهانی پراکندهتری خواهد بود؛ شرکتهای چینی در جاهای دیگر توسعه مییابند و تولیدکنندگان آمریکایی و متحدانش در بازارهایی رقابت میکنند که الزامات امنیتی در آنها وزن بیشتری دارد.
شکاف مقیاس
صنایع رباتیک آمریکا و چین هنوز عمیقاً به هم گره خوردهاند، اما دو کشور با مزیتهای بسیار متفاوتی وارد رقابت میشوند. برخلاف نیمهرساناها، رباتیک به یک فناوری واحد وابسته نیست که یک کشور بتواند بهراحتی آن را کنترل کند؛ این نظر آنکور ساکسنا، مدیر سرمایهگذاری در TDK Ventures است.
چین بر تولید جهانی رباتهای انساننما تسلط دارد؛ بر اساس گزارش Counterpoint، در نیمه نخست امسال ۲۲ هزار دستگاه ربات انساننما در جهان حملونقل شده که اکثریت قاطع آن از تولیدکنندگان چینی بوده است. در مقابل، شرکتهای آمریکایی در مقیاسی بسیار کوچکتر فعالیت میکنند؛ این را سومن مانگال، تحلیلگر ارشد Counterpoint Research میگوید.
پنج تولیدکننده بزرگ ربات انساننمای جهان از نظر میزان حملونقل — AgiBot، Unitree، Galbot، UBTECH و Leju Robotics — همگی چینی هستند و بنا بر آمار Counterpoint، روی هم ۸۶ درصد از حملونقل جهانی در نیمه نخست ۲۰۲۶ را به خود اختصاص دادهاند.
این مزیت میتواند خودبهخود تقویت شود. قیمتهای پایینتر به تولیدکنندگان چینی اجازه میدهد رباتهای بیشتری را به کار بگیرند و دادههای دنیای واقعی تولید کنند که فناوریشان را بهبود میدهد؛ حجم تولید بالاتر نیز به نوبه خود هزینهها را بیشتر کاهش میدهد، همان طور که ساکسنا توضیح میدهد.
مانگال میگوید تولیدکنندگان چینی رباتهای انساننما با داخلیسازی بخش بیشتری از زنجیره فناوری و تکیه بر پایگاه تولیدی موجود چین، هزینهها را پایین میآورند. Unitree برای نمونه بخش بیشتری از قطعات را در داخل توسعه میدهد و خودروسازانی مانند XPeng نیز هنگام ورود به حوزه رباتیک از تجربه خود در حوزه تراشه و تولید خودرو بهره میگیرند.
ساکسنا به TechCrunch گفت: «ایالات متحده در هوش مصنوعی مرزی، نرمافزار و نوآوری نیمهرسانا پیشرو است. چین در مقیاس تولید، عمق زنجیره تأمین و هزینه پیشرو است.» همین برتری تولیدی به شرکتهای چینی امکان داده قیمت رباتهای انساننما را سریعتر از آنچه بیشتر رقبای آمریکایی بتوانند جبران کنند، کاهش دهند.
او افزود: «شما نمیتوانید با تحریم از منحنی هزینه عبور کنید. تنها راه، تولید بیشتر و بهتر است و آمریکا هنوز سرمایهگذاری دهسالهای را که این کار نیاز دارد آغاز نکرده است.»
چین بعد به کجا میرود؟
پاسخ بهطور فزایندهای «خارج از آمریکا» است. حتی اگر شرکتهای رباتیک چینی دسترسی خود به بازار آمریکا را از دست بدهند، همچنان بازار داخلی بزرگی دارند و جا برای توسعه در جاهای دیگر وجود دارد؛ بهویژه در مناطقی که تقاضا برای اتوماسیون مقرونبهصرفه رو به رشد است، همان طور که ساکسنا اشاره میکند.
مانگال میگوید شرکتهای رباتیک چینی هماکنون بازارهای حساس به قیمت با کمبود شدید نیروی کار را در سراسر اروپا، جنوبشرقی آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه هدف گرفتهاند. او انتظار دارد تولیدکنندگان رباتهای انساننما مسیری شبیه شرکتهای خودروی الکتریکی چین را طی کنند: ساخت مقیاس در داخل کشور، گسترش به بازارهای خارجی و در نهایت تأسیس تولید محلی. کشورهایی که با کمبود نیروی کار و کاهش جمعیت روبهرو هستند، میتوانند بازارهای اولیه رباتهای انساننما شوند؛ بهویژه در تولید که رباتها میتوانند کارهای تکراری را بر عهده بگیرند.
بازار پهپاد تصویری اولیه از شکل این چشمانداز رباتیک پراکنده ارائه میدهد. این صنعت بهطور فزایندهای به دو اکوسیستم تقسیم میشود: بازاری به رهبری آمریکا که حول سیستمهای ساخت آمریکا و منطبق با قانون NDAA شکل گرفته و بازاری به رهبری چین که بر تولید کمهزینه و پرشمار متمرکز است؛ این را بنتزیون لوینسون، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت پهپادساز Heven AeroTech مستقر در ویرجینیا میگوید.
لوینسون معتقد است تولیدکنندگان غربی بعید است در بازار پهپادهای مصرفی سطح پایین که هزینه مزیت اصلی است، بتوانند از شرکتهای چینی جلو بزنند. در عوض، شرکتهای آمریکایی و متحدانش میتوانند بهطور فزایندهای در سیستمهای خودمختار دوربرد برای دفاع و زیرساختهای حیاتی رقابت کنند، جایی که الزامات امنیتی وزن بیشتری دارند.
به گفته لوینسون، مرز رقابتی بعدی از خود پهپادها به فناوریای که آنها را نیرو میدهد و تجهیزاتی که حمل میکنند منتقل میشود. او با اشاره به محدودیتهای باتری گفت: «میدان نبرد بعدی بر سر این است که معماری نسل بعدی انرژی و محموله متعلق به چه کسی خواهد بود»؛ زیرا هرچه پهپادها توانمندتر میشوند، محدودیت باتری میتواند سیستمهای قدرت را به نقطه رقابتی مهمتری تبدیل کند.
شرکت Agility Robotics از تصمیم جولای FCC استقبال کرد و گفت این تصمیم میتواند نگرانیهای امنیتی درباره رباتهای پیشرفته ساخت خارج را پیش از آنکه مانند صنعت پهپاد بهطور عمیق در بازار آمریکا جا بیفتند، برطرف کند. این شرکت به ربات انساننمای Digit خود اشاره کرد که در آمریکا طراحی و مونتاژ میشود و همزمان خواستار حفظ دسترسی به ابزارها و فناوریهای لازم برای پیشبرد پژوهش رباتیک شد.
بازار رباتیک منطقهایتر
ساکسنا میگوید: «جایگزین چین، زنجیره تأمین کاملاً داخلی آمریکا نیست؛ بلکه یک زنجیره تأمین متحد و متنوع است.» این وضعیت میتواند فرصتهایی در جاهای دیگر آسیا ایجاد کند؛ ژاپن دههها تجربه در رباتیک صنعتی و تولید دقیق دارد، کره جنوبی در الکترونیک، باتری و خودرو قوی است و تایوان بازیگر مهمی در نیمهرسانا به شمار میرود. اما به گفته ساکسنا هیچکدام نمیتوانند به سادگی جایگزین چین شوند، چراکه قطعات چینی همچنان عمیقاً در صنعت جهانی رباتیک ریشه دارند.
تولیدکنندگان آسیایی میتوانند به نقطه میانی بین رباتهای ارزانتر چینی و محصولات گرانتر آمریکایی تبدیل شوند؛ این نظر مانگال است. هیوندای کره جنوبی که مالک Boston Dynamics است و تویوتای ژاپن از جمله خودروسازانیاند که با تکیه بر تخصص خود در خودرو، تولید و سیستمهای خودمختار، در حوزه رباتیک سرمایهگذاری میکنند.
یانگ فانگ از Beagle Technology، استارتاپ کشاورزی مستقر در کالیفرنیا که با هوش مصنوعی و نرمافزار رباتیک تجهیزات کشاورزی معمولی را به ماشینهای خودمختار تبدیل میکند، به TechCrunch گفت رباتیک بهاحتمال زیاد منطقهایتر خواهد شد؛ زیرا شرکتها ماشینها را برای نیازهای نیروی کار، شرایط کاری و مشتریان بازار خانگی خود طراحی میکنند. برای نمونه، شرکتهای رباتیک چینی ممکن است روی محصولات مناسب چین و بازارهای نزدیک تمرکز کنند و شرکتهای آمریکایی بیشتر برای صنایع سراسر آمریکای شمالی محصول بسازند.
نتیجه نهایی ممکن است دو صنعت رباتیک کاملاً جدا از هم به رهبری آمریکا و چین نباشد. در عوض، این محدودیتها میتوانند ظهور بازارهای منطقهای را سرعت ببخشند: شرکتهای چینی در بخش بزرگی از جهان بر پایه هزینه و مقیاس رقابت میکنند، تولیدکنندگان آمریکایی و متحدانش در جاهایی که الزامات امنیتی اهمیت بیشتری دارد پیشرو میشوند و تولیدکنندگان ژاپن، تایوان و کره جنوبی تلاش میکنند فضایی بین این دو برای خود دست و پا کنند.