پیش‌بینی تکان‌دهنده بود: پیشرفت هوش مصنوعی مشاغل را دسته‌جمعی نابود خواهد کرد. داریو آمودی، مدیرعامل Anthropic، در مه ۲۰۲۵ گفته بود «نیمی» از مشاغل کارمندی سطح ورودی از میان می‌رود. یک ماه بعد سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، از این هم فراتر رفت و پایان «برخی رده‌های شغلی» را پیش‌بینی کرد. شرکت‌ها به اخراج‌هایشان هوش مصنوعی را استناد کردند. کارگران سازماندهی شدند و دانشجویان در انتخاب رشته آینده‌شان بازنگری کردند.
اما یک سال بعد، آن کشتار جمعی هرگز از راه نرسید.
اقتصاددانان می‌گویند حتی با پیشرفت سریع قابلیت‌های هوش مصنوعی و شتاب گرفتن شرکت‌های هوش مصنوعی به سمت عرضه‌های اولیه سهام تریلیون‌دلاری، تحول اقتصادی همگام نشده است؛ الگویی مشابه انقلاب‌های فناورانه پیشین. در نتیجه مدیران عامل مواضع خود را تعدیل و نرم کرده‌اند و می‌گویند هوش مصنوعی به کارکنان قدرت می‌دهد نه آنکه جایگزین‌شان شود.
با اینکه نابودی گسترده مشاغل رخ نداده، تحولی در جریان است: هوش مصنوعی ماهیت کار را عوض میکند و کارفرمایان به‌طور فزاینده انتظار دارند جویندگان کار مهارت‌های هوش مصنوعی داشته باشند. و در بلندمدت، برخی اقتصاددانان پیش‌بینی می‌کنند هوش مصنوعی می‌تواند مشاغل بیشتری را به کار آزاد و قراردادی براند، وقتی شرکت‌ها در می‌یابند واقعاً به چه مهارت‌هایی نیاز دارند.
تحلیل تازه مؤسسه پژوهش سیاست اقتصادی استنفورد (SIEPR) نشان می‌دهد هوش مصنوعی هنوز جابه‌جایی عمده شغلی ایجاد نکرده است. از سال ۲۰۲۲ — سال عرضه ChatGPT — نرخ بیکاری برای ۲۰ درصد کارکنانی که بیشترین مواجهه با هوش مصنوعی را دارند ۰.۷۷ واحد درصد بالا رفته؛ کمتر از رشد ۰.۸۵ واحد درصدی برای کمترین مواجهه‌ها. هوش مصنوعی می‌تواند عاملی در بیکاری فزاینده فارغ‌التحصیلان تازه باشد — که اوایل امسال به ۵.۶ درصد رسید در برابر میانگین ملی ۴.۲ — اما عواملی مانند دورکاری و خنثی‌شدن استخدام افراطی دوران پاندمی هم احتمالاً نقش داشته‌اند.
اریکا مک‌انترفر، پژوهشگر مؤسسه استنفورد و هم‌نویسنده گزارش، گفت: «روندهای اشتغال در مشاغلی که انتظار داریم اثرات اول آنجا ظاهر شود، تا حد زیادی پایدارند. انقلاب کامپیوتر دهه‌ها طول کشید تا بازار کار را کاملاً دگرگون کند و آنچه اکنون می‌بینیم خیلی شبیه همان است.»
اما اندازه‌گیری دقیق اثر هوش مصنوعی بر اشتغال چالش‌برانگیز است. آمارهای دولتی ذاتاً عقب‌مانده‌اند و اثر فناوری‌های خاص را رصد نمی‌کنند، در حالی که آمارهای بخش خصوصی اگرچه به‌روزترند، جامعیت کمتری دارند. پس حتی با این اجماع عمومی که هوش مصنوعی اثر خواهد گذاشت، اقتصاددانان در پیش‌بینی میزان و زمان‌بندی آن می‌مانند.
مشاغل تغییر می‌کنند، نه از بین می‌روند. فعلاً بزرگ‌ترین اثر هوش مصنوعی بر تعداد مشاغل نیست، بر ماهیت آن‌هاست: نقش‌ها را یکپارچه میکند، استخدام جدید برای کارهایی که می‌توان خودکار کرد را منصرف‌کننده می‌سازد و شرط ورود را بالا می‌برد؛ بی‌آنکه اعداد بیکاری را لمس کند.
روندهای استخدام نشان می‌دهد هوش مصنوعی برای کارفرمایان مهم‌تر می‌شود. طبق آخرین نظرسنجی کارفرمایان ZipRecruiter، حدود ۷۴ درصد کارفرمایان مهارت هوش مصنوعی را مزیت قوی یا الزام می‌دانند و ۱۳ درصد این الزام را در کل شرکت وضع کرده‌اند، نه فقط نقش‌های فنی. نیمی از کارفرمایان پاسخ‌دهنده انتظار دارند داوطلبان از روز اول کاربر عملی یا پیشرفته هوش مصنوعی باشند. گاهی هم این الزامات مستقیماً به شکل «هوش مصنوعی» در آگهی‌ها نمی‌آیند، بلکه به شکل انتظارات فزاینده از سرعت، کیفیت و خوداتکایی ظاهر می‌شوند.
نیکول باکائود، اقتصاددان کار در ZipRecruiter، گفت: «روشن‌ترین خط روند، بالا رفتن شرط ورود است نه کوچک‌شدن استخر. چالش بازار کار برای کارکنان به‌طور فزاینده درباره تطبیق مهارت است، نه صرف کمبود شغل.» کارفرمایان همزمان در همان کارکردها — فناوری، پشتیبانی مشتری و مدیریت کسب‌وکار و عملیات — هم استخدام و هم تعدیل کرده‌اند؛ نشانه‌ای که به قول باکائود «کارفرمایان هنوز در حال کشف مهارت‌های دقیق لازم برای موفقیت‌اند».
نیکلاس بلوم، استاد اقتصاد دانشگاه استنفورد، به این وضعیت «تلاطم» در بازار کار می‌گوید. به باور او هوش مصنوعی برخی مشاغل را نابود و برخی دیگر را می‌سازد — مشاغلی که باید سیستم‌های هوش مصنوعی را پیاده، بفروشند، تعمیر و توسعه دهند.
رابرت سیمَنز، استاد دانشکده تجاری Stern دانشگاه نیویورک که در توسعه یکی از معیارهای استاندارد سنجش مواجهه شغلی با هوش مصنوعی نقش داشته، اثر هوش مصنوعی را به سه سبد تقسیم میکند: مشاغلی که منسوخ می‌شوند، مشاغلی که ساخته می‌شوند و مشاغلی که تغییر می‌کنند. او می‌گوید: «سبد سوم به‌مراتب بزرگ‌ترین است. هوش مصنوعی شیوه کار اکثر ما را تغییر داده و همچنان تغییر خواهد داد؛ همان‌طور که کامپیوتر و اینترنت کردند.»
برای نمونه، در پلتفرم کدنویسی هوش مصنوعی Bolt.new، تیم تحلیل سه‌نفره ایجنتی ساخت که داده‌ها را در همه سیستم‌هایشان تحلیل میکند و ۱۲ تا ۱۳ ساعت کار دستی در هفته را حذف کرد، چنان‌که اریک سیمونز، مدیرعامل شرکت، می‌گوید خروجی آن‌ها با کمک ایجنت هوش مصنوعی معادل تیم ۳۰ تا ۴۰ نفره شده است. سیمونز گفت: «آنچه واقعاً تغییر میکند این است که یک نفر چقدر می‌تواند انجام دهد، و این سال‌ها قبل از آنکه به اعداد اشتغال برسد خودش را نشان می‌دهد. کارشان سخت‌تر و بسیار جالب‌تر شد، چون وقتشان را صرف تصمیم می‌گیرند که کدام پرسش‌ها ارزش پرسیدن دارند به جای جان‌کندن برای پاسخ‌ها.»
کارکنان ممکن است بیشتر موقتی و جایگزین‌پذیر شوند. با این حال، بنا بر پل اُسترمن، استاد بازنشسته MIT و نویسنده کتاب تازه منتشرشده Disposable Workers، انتظار می‌رود برخی مشاغل موقتی‌تر یا راحت‌تر قابل جایگزینی شوند. کارفرمایان بیشتری احتمالاً به‌جای استخدام کارمند جدید، به پیمانکاران و فریلنسرها روی می‌آورند وقتی در حال کشف ترکیب مهارت‌های لازم برای آینده هوش مصنوعی‌اند. این یعنی کارکنان بیشتری بدون نردبان شغلی باقی می‌مانند. طبق پژوهش او حدود ۳۵ درصد نیروی کار آمریکا هم‌اکنون راحت‌جایگزین به شمار می‌آیند و هوش مصنوعی این را تشدید خواهد کرد.
در نتیجه کارکنان بیشتری می‌کوشند استفاده از هوش مصنوعی را در قراردادهای جمعی خود بگنجانند؛ چنان‌که تیم نیومن، معاون ارشد برنامه‌های کارگری در سازمان غیرانتفاعی TechEquity می‌گوید. به گفته او هوش مصنوعی نوع کار و کیفیت شغل را هم عوض میکند. نیومن با اشاره به تغییر مشاغل و افت کیفیت گفت: «این قطعاً چیزی است که از کارکنان می‌شنویم. خیلی‌ها این را تجربه می‌کنند، نه جابه‌جایی کامل.»
بلوم از استنفورد می‌گوید احتمالاً سال‌ها طول می‌کشد تا اثرات کامل هوش مصنوعی بر اقتصاد ظاهر شود. به گفته او: «خیلی چیزهایی که پذیرش را کند می‌کنند... شتاب‌دادن به‌شان بسیار سخت است. استخدام آدم‌های جدید، تغییر سیستم‌ها، تغییر عناوین شغلی.» او اضافه میکند فضای سیاسی حول دیتاسنترها و امنیت هوش مصنوعی می‌تواند پذیرش را کندتر کند: «می‌توانم ببینم سیاست‌مدارانی در آمریکا بعد از میان‌دوره‌ای چرخش شدیداً ضد هوش مصنوعی بدهند.»
اما همه مشاغل در یک قایق نیستند و گزینه‌های سازگاری‌شان هم فرق دارد، چنان‌که اُسترمن از MIT می‌گوید. برای کارکنان با مهارت بالا، راه‌حل «افزایش سطح مهارت‌ها و شبکه بیرونی است تا در بازار کاری قدرتی داشته باشید»، اما «در پایین، به سیاست‌های عمومی نیاز خواهیم داشت که از مردم محافظت کند.»