الکس پیرس صبح دوشنبه‌ی هفته‌ی گذشته مشغول سرکشی روزانه در کسبوکار عمده‌فروشی میوه و سبزیجاتش در لندن بود که چیزی عجیب دید. چراغ دیفراست واحد تبرید شمارهی ۲ روشن بود و صفحهی نمایش دما ۱۵۰ درجه را نشان میداد. واحد شمارهی ۴ هم همین وضع را داشت. وقتی به بزرگترین واحد نزدیک شد، چراغ دیفراست آن هم چشمک زد. همانجا بود که پیرس فکر کرد: نکند این یک حمله‌ی سایبری است؟ سراغ جعبه‌ای رفت که واحدها را به اینترنت وصل می‌کرد و کابل را کشید. حق با او بود.
همان روز، خرده‌فروشانی در بلژیک، استونی، ایرلند، فنلاند، لوکزامبورگ، هلند و سوئد مشکلات مشابهی را گزارش کردند؛ یخچال‌ها و فریزرها در بعضی فروشگاه‌ها تا ۵۰ درجه‌ی سانتی‌گراد بالا رفتند. پیرس میگوید: «اگر صبح شنبه اتفاق می‌افتاد، وقتی معمولاً اینجا نیستم، می‌توانست در نهایت به آتش‌سوزی منجر شود.»
اما فقط پیرس و گروهی پراکنده از خرده‌فروشان و بانک‌های خون فرانسه آسیب ندیده‌اند. این حمله یکی از سه حمله در چند روز بود. در ۳۰ اکتبر، بزرگترین صرافی ارز دیجیتال جهان، بایننس، در یک سرقت رکوردی ۶.۳ میلیارد دلار (۴.۷ میلیارد پوند) از دست داد و در اول نوامبر هکرها اپ هشدار اضطراری اوکراین را هدف گرفتند و برای مردم کی‌یف پیام جعلی حمله‌ی هستهای فرستادند.
پیام رسمی پس از حملات یخچالی این است: منتظر اختلال بیشتر باشید. رئیس مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا (NCSC) این هفته گفت ما در «دامنهی» یک چشمانداز تازه‌ی هک هستیم. ریچارد هورن، با اشاره به نقص‌هایی در سیستم‌های فناوری اطلاعات که فناوری هوش مصنوعی آن‌ها را آشکار می‌کند، گفت: «آسیب‌پذیری‌های بسیار زیادی بیرون وجود دارد که… می‌توان گفت منتظر بهره‌برداری هستند.» او افزود: «جدی‌ترین خطری که در کوتاه‌مدت با آن روبه‌رو هستیم، صرفاً افزایش چشمگیر حجم رخدادهاست… و فکر می‌کنم می‌توانید به چند ماه گذشته اشاره کنید و بگویید که ما شروع به دیدن آن کرده‌ایم.»
ماه گذشته وب‌سایت‌های سراسر جهان به‌عنوان اقدام احتیاطی موقتاً از دسترس خارج شدند، وقتی فناوری هوش مصنوعی توسعه‌دهنده‌ی ChatGPT به کشف یک نقص در PHP کمک کرد؛ زبان برنامه‌نویسی‌ای که بخش بزرگی از وب جهانی با آن ساخته شده است. یخچالهای سوپرمارکت‌های فرانسه هم ماه گذشته هدف حمله قرار گرفتند؛ حمله‌ای که می‌توانست تمرینی برای یورش گسترده‌تر این هفته بوده باشد.
برای عظیم اظهر، کارآفرین و تحلیلگر فناوری، شیوه‌ای که مدل‌های هوش مصنوعی نقص‌هایی را کشف می‌کنند و مهاجمان می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند، یادآور نقطه‌ی صفر کووید در چین بود؛ به تعبیر او یک «لحظه‌ی ووهان». این جمله تیتر نوشته‌ای در ساب‌استک شد که در آن متیو پرینس، مدیر امنیت سایبری، ماه گذشته گفته بود: «چند سال خواهیم داشت که هر هفته حس می‌شود آسمان در حال فرو ریختن است.» کمی بعد، چراغ‌های دیفراست پیرس روشن شد.
دو عامل زیربنای هشدارهای NCSC است: ژئوپلیتیک و هوش مصنوعی. دست‌کم یک کارشناس گفته است حملات یخچالی نشانه‌های روسی دارد، حمله‌ی بایننس به کره‌ی شمالی نسبت داده شده و روسیه طبیعتاً در حادثه‌ی اوکراین مظنون است. NCSC هفته‌ی گذشته گفت «به‌شدت محتمل» است که نرم‌افزار مخرب مبتنی بر هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۸ در حملات علیه نیروگاه‌ها، فرودگاه‌ها و بیمارستان‌های بریتانیا استفاده شود. به گفته‌ی این سازمان، هوش مصنوعی در کارهایی مثل شناسایی هدف، یافتن ضعف در شبکه‌های فناوری اطلاعات و نوشتن کد مخرب به مهاجمان کمک می‌کند.
اما ملاحظاتی هم وجود دارد. پاول چیچستر، مدیر عملیات NCSC، گفت هکرهای سردخانه «واقعاً نیازی» به هوش مصنوعی برای کشف نقص‌های یخچال نداشتند، چون این نقص‌ها از قبل بیرون بودند؛ از جمله رمزهای عبور پیش‌فرض دسترسی که در دفترچه‌ی راهنمای یکی از شرکت‌های سازنده‌ی سیستم‌عامل یخچال منتشر شده بود. شرکت امنیت سایبری Sophos گفت هیچ حادثه‌ی بزرگی مرتبط با نقص PHP در میان مشتریانش ندیده، هرچند مثل دیگران در صنعت، تلاش‌های زیادی برای سوءاستفاده از این آسیب‌پذیری مشاهده کرده است.
و یک کارشناس میگوید ما قبلاً هم اینجا بوده‌ایم. کیاران مارتین، مدیرعامل مؤسس NCSC، مقایسه با «لحظه‌ی ووهان» را کم‌اهمیت جلوه داد و گفت این نخستین بار نیست که جهان با تهدیدی هماهنگ روبه‌رو می‌شود؛ او به حملات سایبری NotPetya و WannaCry در سال ۲۰۱۷ اشاره کرد که به ترتیب به روسیه و کره‌ی شمالی نسبت داده شده‌اند، و به موج حملات باج‌افزاری در سال ۲۰۲۱. کره‌ی شمالی که با تحریم‌ها فلج و از نقدینگی محروم است، شهرت تثبیت‌شده‌ای به‌عنوان هکر ارز دیجیتال دارد. مارتین گفت: «این یک دوره‌ی بد است، اما بی‌سابقه نیست. این ایده که ما در لحظه‌ی ووهان هستیم درست نیست. ما در یکی از همان موج‌های رخدادی هستیم که هر چند سال یک بار می‌آید.»
با این حال، هوش مصنوعی آسیب‌پذیری‌ها را آشکار می‌کند. آسیب‌پذیری اصطلاحاً نقصی در یک سیستم فناوری اطلاعات است که هکر می‌تواند از آن بهره ببرد؛ دری که نیمه‌باز است و صاحبش آن را ندیده یا نادیده گرفته. از آوریل، وقتی استارتاپ هوش مصنوعی Anthropic مدل Mythos را عرضه کرد که توانایی شگفت‌انگیزی در علامت‌زدن نقص‌های فناوری اطلاعات دارد، تعداد آسیب‌پذیری‌های کشف‌شده توسط شرکت‌های بزرگ فناوری هشت برابر شده است.
اما حملات به همان نسبت افزایش نیافته‌اند. تال بئری، کارشناس امنیت سایبری، حدس زده که هکرهای مجرم در کسب درآمد از این نقص‌ها مشکل دارند؛ چیزی که کاهش اخیر درآمد حملات باج‌افزاری نشانش را دارد. او ماه گذشته نوشت: «به نظر می‌رسد در حال حاضر موج آسیب‌پذیری‌ها به موج نفوذها تبدیل نمی‌شود.»
هدف‌گیری یخچال‌ها با حمله به شرکت‌هایی انجام می‌شود که سیستم‌عامل واحدهای تبرید تجاری را تأمین می‌کنند. این سیستم‌ها به اینترنت وصل‌اند و همین به هکرها مسیر دسترسی از راه دور به قربانیان نهایی می‌دهد. شرکت دانمارکی Danfoss، یکی از تأمین‌کنندگان سیستم‌های آسیب‌دیده، گفت بیشتر تجهیزات تحت تأثیر قدیمی بوده‌اند و دیگر به‌روزرسانی امنیتی نمی‌گیرند؛ و اینکه «مدت‌هاست توصیه کرده» مشتریان به‌روزرسانی نصب کنند یا نرم‌افزار منسوخ را جایگزین کنند.
NCSC که بخشی از آژانس اطلاعاتی GCHQ است، گفت این حملات یادآور آسیب‌پذیری اشیای روزمره‌ی متصل به اینترنت است؛ از بلندگوهای هوشمند تا روترهای پهن‌باند. اولی وایت‌هاوس، مدیر فناوری NCSC، این هفته گفت «کاملاً روشن» است که چنین دستگاه‌هایی می‌توانند در برابر هکرها «مستعد» باشند. به گفته‌ی او، تولیدکنندگان باید بیشتر برای امن‌کردن محصولاتشان سرمایه‌گذاری کنند و مصرف‌کنندگان باید حاضر باشند برای محصولات مقاوم‌تر پول بیشتری بدهند و آن‌ها را به‌روز نگه دارند. یکی از نقص‌های کلیدی که هکرها هدف می‌گیرند، از جمله در حملات یخچالی، نسخه‌های «پایان عمر» محصولاتی است که دیگر تولید نمی‌شوند یا به‌روزرسانی نرم‌افزاری برای رفع نقص دریافت نمی‌کنند. وایت‌هاوس درباره‌ی احتمال حملات بیشتر به دستگاه‌های خانگی متصل به اینترنت گفت: «این که بگوییم باید نگران باشیم، فکر می‌کنم [زیادی] شدید است. اما قطعاً باید بیشتر مراقب باشیم.»
پیرس میگوید حالا متوجه شده سیستم پایش یخچالش، ساخت شرکت آمریکایی Copeland که در سال ۲۰۱۸ نصب شده، نیاز به به‌روزرسانی دارد. او گفت: «آیا درس گرفته‌ایم؟ بله. یک آسیب‌پذیری بود که احتمالاً باید از آن آگاه می‌بودیم، اما خوشبختانه پیامدهایش برای ما شدید نبود.»
ضرورت این مراقبت با تهدید دولت‌ها دوچندان می‌شود. باندهای مجرم حملات باج‌افزاری انجام می‌دهند که در آن فایل‌های رایانه‌ی قربانی رمزنگاری می‌شود و مهاجمان برای آزادکردن آن «باج» ارز دیجیتال می‌خواهند. اما جبهه‌ای سایبری هم هست که دولت‌ها در آن فعالیت می‌کنند. ژئوپلیتیک، که نمونه‌اش کارزار جنگ ترکیبی روسیه علیه اروپاست، این منطقه‌ی خاکستری را به منبع خاص نگرانی تبدیل کرده است.
ماه گذشته دولت بریتانیا کارزار «Be Ready» را راه انداخت و از مردم خواست برای شرایط اضطراری آب‌وهوایی، سایبری یا دیگر موارد جدی، غذای سه روز و تا نُه لیتر آب بسته‌بندی‌شده ذخیره کنند. وس استرایتینگ، وزیر دفاع، گفت کشور باید برای تهدید «تروریسم تحت حمایت دولت» که زیرساخت‌های روزمره را هدف می‌گیرد آماده شود.
یکی از کارشناسان معتقد است حملات یخچالی، با همه‌ی سادگی نقص‌هایی که بهره‌برداری کرده‌اند، نشانه‌های روسی دارند. خاویر بلکنس، مدیرعامل شرکت امنیت سایبری Lupovis، گفت استارتاپش تله‌های «هانی‌پات» با همان کنترلرهای یخچالی که مهاجمان اروپایی هدف گرفتند راه انداخته است. تکنیک‌های هکرهای به دام‌افتاده شامل استفاده از ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی‌ای بود که به‌طور خاص با فعالیت مخرب مدارا می‌کنند؛ تاکتیکی که با فعالیت‌های مخرب پیشین انجام‌شده توسط روس‌ها مرتبط دانسته شده است. او گفت: «آیا مطمئنیم گروه‌های روسی هستند؟ نه. اما عناصری از این ماجرا در آن جهت اشاره می‌کند.»
در خط مقدم این جنگ خاکستری، رخدادهای اخیر تعجب‌آور نیست. کارشناسان و مقام‌های فنلاند گفتند حملات یخچالی غافلگیرکننده نبود، بلکه بخشی از الگویی بود که سال‌ها در حال رشد دیده‌اند. فنلاند ۱۳۴۰ کیلومتر مرز با روسیه دارد. از تهاجم ۲۰۲۲ به اوکراین، حملات سایبری از هر نوع تشدید شده است. سال گذشته مرکز ملی امنیت سایبری این کشور نزدیک به ۲۱ هزار رخداد ثبت کرد؛ برای جمعیتی کمتر از ۶ میلیون نفر. در سال ۲۰۲۲ این عدد حدود ۱۳ هزار بود. امسال هکرها توانستند تا ۵۰ هزار تلفن همراه دولتی فنلاند را به خطر بیندازند و سال گذشته وب‌سایت وزارت دفاع این کشور را از دسترس خارج کردند. این روندی است در سراسر اروپا و کشورهای ناتو، اما در کشورهای هم‌مرز روسیه بارزتر است.
با این حال، سامولی برگستروم، معاون شرکت امنیت سایبری WithSecure مستقر در هلسینکی میگوید روسیه تنها دلیل افزایش تهدیدهای سایبری نیست؛ هوش مصنوعی هم به حملات دامن می‌زند و او هشدارها درباره‌ی لوازم خانگی متصل به اینترنت را تکرار کرد. او توضیح داد: «این مهاجمان بیشتر فرصت‌طلب‌اند. وقتی چیزی را می‌بینند که رو به اینترنت است، احتمالاً به آن حمله می‌کنند. اگر دستگاهی به اینترنت وصل باشد، باید فرض کنید که دیر یا زود هدف حمله قرار می‌گیرد.»
برگستروم و دیگران تأکید کردند که بازیگران دولتی روسیه تنها مقصران — یا حتی لزوماً پیچیده‌ترین‌ها — نیستند. اقتصاد وسیع و پنهانی از هکرها در جهان وجود دارد. بعضی فعال‌اند، بعضی مزدور و دنبال پول، و شمار زیادی به دولت‌هایی مثل روسیه و ایران وصل‌اند؛ اما این وابستگی می‌تواند شل باشد و همین تعیین انگیزه‌ی مشخص برای یک حمله را برای مقام‌ها دشوار می‌کند.
این برای اروپا چه معنایی دارد؟ بازیگران تهدید سایبری جهان پیچیده‌تر و مجهزتر می‌شوند: بهتر می‌توانند آسیب‌پذیری پیدا کنند و بهتر از آن بهره ببرند. این پیشرفت‌ها حدس‌های آخرالزمانی را دعوت می‌کند: آیا شبکه‌ی برق یک کشور می‌تواند در میانه‌ی زمستان خاموش شود، یا تجارت متوقف شود؟
فنلاند — و بیشتر کشورهای اروپایی — برای اختلال در سیستم‌های پرداخت یا حمله به شبکه‌ی برق برنامه دارند. اما تهدید سایبری مثل جنگ جنبشی نیست. بمباران یک نیروگاه می‌تواند شبکه‌ی برق را ماه‌ها از کار بیندازد، یا حتی بیشتر، با توجه به سال‌ها انتظار برای خرید ترانسفورماتور. حمله‌ی سایبری لزوماً چنین اثری ندارد؛ نرم‌افزار سریع‌تر وصله می‌شود و معمولاً می‌توان دستگاه را از اینترنت جدا کرد.
به گفته‌ی بعضی مقام‌ها، هدف این حملات سایبری — دست‌کم برای بازیگران دولتی — می‌تواند بیشتر روانی باشد تا چیز دیگر. تبدیل یخچال به فر، یا به خطر انداختن یک بانک خون، نمایشی است و در حافظه می‌ماند. اما این آسیب‌پذیری‌ها احتمالاً حالا وصله شده‌اند و تضمینی نیست که یک گروه مجرم بتواند همان حمله را دقیقاً تکرار کند. با این حال، آسیب‌پذیری‌های زیادی باقی می‌ماند، از جمله سیستم‌های قدیمی، تا بازیگران بدخواه از آن‌ها بهره ببرند. برگستروم میگوید این حملات «پرتکرارتر شده‌اند و ادامه دارند».