صندوق نوآوری و شکوفایی رویکرد خود در سرمایهگذاری خطرپذیر را از «طرحمحوری» به «سبدمحوری» تغییر داده و مقیاسپذیری و «یونیکورنسازی» را هدف گرفته است. رئیس این صندوق اهرمکردن منابع با سرمایه بخش خصوصی، تقویت صندوقهای خطرپذیر (VC) و خطرپذیر شرکتی (CVC) و ساختن مسیری روشن برای خروج از سهامداری را از راههای رسیدن به این هدف عنوان کرده است.
به گزارش پیوست، اصغر نوراله‌زاده، رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی، با تأکید بر ضرورت مقیاس‌پذیر کردن نوآوری در اقتصاد ایران گفت باید بتوانیم شرکت‌های بزرگ و اثرگذار در اقتصاد و فناوری بسازیم و از این مسیر، استارتاپ‌ها را به آن‌ها وصل کنیم. به گفته او تحقق این هدف بدون شکل‌گیری نظامی حرفه‌ای و کارآمد در سرمایهگذاری خطرپذیر امکان‌پذیر نیست.
او در نشست «هم‌اندیشی با مدیران عامل صندوقهای پژوهش و فناوری غیردولتی سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی» با اشاره به نقش VC و CVC در برنامه تازه صندوق گفت: هیچ دولت یا نهاد عمومی به‌تنهایی نمی‌تواند بار توسعه اقتصاد نوآوری را به دوش بکشد. منابع عمومی باید به‌گونه‌ای به کار گرفته شود که سرمایه خصوصی را اهرم کند، سرمایه‌گذاران حرفه‌ای را به مشارکت تشویق کند و ریسک ورود به بازار را با ابزارهای مالی کاهش دهد.
به گفته نوراله‌زاده، رویکرد صندوق این است که بهجای سرمایه‌گذاری‌های منفرد، منابع خود را تا حد امکان چندبرابر کند و همراه با سرمایه بخش خصوصی وارد اکوسیستم شود تا بیشترین اثر اقتصادی و فناورانه در تولید ناخالص داخلی و ارتقای سهم اقتصاد دانش‌بنیان ایجاد شود.
توسعه و تسهیل ابزارهای سرمایهگذاری مشترک، کاهش زمان و پیچیدگی فرآیندهای ارزیابی و تصمیم‌گیری، و طراحی ابزارهای پوشش و کاهش ریسک سرمایهگذاری بخش خصوصی از جمله برنامه‌ها و اهداف صندوق اعلام شد. حمایت از تشکیل و توسعه صندوقهای تخصصی، موضوع‌محور و حرفه‌ای‌سازی صنعت سرمایهگذاری خطرپذیر نیز دیگر محورهای این برنامه است.
نوراله‌زاده با اشاره به سهم پایین CVCها در توسعه اکوسیستم نوآوری توضیح داد: با توانمندسازی CVCها و دیگر بازیگران اکوسیستم سرمایهگذاری خطرپذیر باید حرفه‌ای‌سازی این صنعت را دنبال کرد و سهم این سرمایه‌گذاری‌ها را در توسعه اکوسیستم بالا برد.
او ایجاد سازوکارهای منسجم برای خروج از سرمایهگذاری را ضروری دانست و گفت این سازوکارها باید برنامه عملیاتی، زمان‌بندی و شاخص‌های قابل سنجش داشته باشند. به تأکید او، «خروج از سهامداری» همچنان یکی از چالش‌های اکوسیستم است و ادغام و تملیک، عرضه عمومی و بورسی شدن شرکت‌ها و دیگر روش‌های خروج باید با برنامه‌ای مشخص به خروج موفق سرمایه‌گذاری‌ها منتهی شود.
رئیس صندوق نوآوری از آمادگی این نهاد برای همکاری با شرکت‌های بزرگ و CVCها برای طراحی مدل‌های سرمایهگذاری مشترک و اتصال استارتاپ‌ها به شرکت‌های بزرگ (یونیکورنسازی) از مسیر CVCها خبر داد.
معیارهای سنجش موفقیت این همکاری
به گفته نوراله‌زاده، سنجش موفقیت این همکاری به چند پرسش گره خورده است: چند شرکت دانش‌بنیان به مقیاس ملی و منطقه‌ای رسیده‌اند؟ چند شرکت به رشد، درآمد، سودآوری و خروج موفق دست یافته‌اند؟ چه میزان سرمایه بخش خصوصی و دیگر نهادها وارد اکوسیستم شده است؟ و چه مقدار ارزش اقتصادی، اشتغال و سهم در تولید ناخالص داخلی ایجاد شده است؟ او این شاخص‌ها را مهم‌ترین معیار سنجش نتیجه این همکاری‌ها دانست.
رئیس صندوق، شکل‌دهی زنجیره کامل سرمایهگذاری در اکوسیستم نوآوری را مأموریت و عملیات مشترک صندوق و فعالان سرمایهگذاری خطرپذیر عنوان کرد؛ زنجیره‌ای که از سرمایهگذاری اولیه آغاز می‌شود و تا رشد، توسعه و خروج ادامه پیدا میکند. او پنج گام برای این همکاری مشترک پیشنهاد کرد: تشکیل کارگروه مشترک، طراحی بسته‌های مشخص سرمایهگذاری در حوزه‌های اولویت‌دار، شناسایی و ارزیابی فرصت‌های سرمایهگذاری، تدوین برنامه عملیاتی برای توسعه بازار و شرکت‌ها، و در پایان طراحی، تصویب و اجرای استانداردهای حرفه‌ای مشترک. نوراله‌زاده ابراز امیدواری کرد در نتیجه این همکاری چند شرکت بزرگ و ثروت‌آفرین شکل بگیرد و به بازار بیاید.
اولویت با کاهش مداخله است
مجتبی زارع مهرجردی، معاون سرمایهگذاری صندوق نوآوری، با اشاره به تغییر برخی رویکردهای این نهاد در سال‌های اخیر گفت: صندوق از سال ۱۳۹۷ توسعه ابزارهای سرمایهگذاری را آغاز کرد و نخستین ابزار آن سرمایهگذاری طرح‌محور بود، اما ارزیابی‌ها نشان داد نتایج این ابزار با انتظارات فاصله دارد؛ بر همین اساس نسل جدید ابزارهای سرمایهگذاری با هدف تقویت نقش بخش خصوصی و مقیاس‌پذیر کردن سرمایه‌گذاری‌ها طراحی شد. به گفته او رویکردی که پیش‌تر طرح‌محور بود، اکنون سبد‌محور شده و نقش صندوق در سرمایه‌گذاری‌ها تعریف چارچوب و مداخله به‌اندازه ریسک است، نه مداخله صد درصدی.
او تأکید کرد هدف صندوق، سرمایهگذاری مستقیم برای کسب بازدهی نیست، بلکه توسعه سرمایهگذاری فناورانه در کشور است. هرجا بخش خصوصی خوب سرمایهگذاری میکند، حضور صندوق ضرورتی ندارد و وارد نخواهد شد؛ منابع صندوق باید در بخش‌هایی به کار برود که بخش خصوصی به دلیل ریسک بالا یا جذابیت اقتصادی پایین، امکان یا تمایل ورود به آن‌ها را ندارد.
زارع مهرجردی گفت در نسل جدید ابزارها، رویکرد از «طرح‌محور» به «سبد‌محور» تغییر کرده تا مداخله صندوق در تصمیم‌های سرمایهگذاری کاهش یابد و منابع بیشتری در اختیار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای قرار گیرد؛ ابزارهای جدید طوری طراحی شده‌اند که امکان رشد سرمایهگذاری و خلق ثروت توسط سرمایه‌گذاران حرفه‌ای بیشتر شود.
او همچنین از طراحی ابزارهای مختلف برای نهادسازی و توسعه صندوقهای سرمایهگذاری خبر داد و گفت صندوق در تشکیل صندوقهای بذری، صندوقهای تخصصی و صندوقهای موضوعی — از جمله صندوقهای مرتبط با هوش مصنوعی — مشارکت خواهد کرد. به گفته او ابزارهایی هم برای سرمایهگذاری در شرکت‌های فناور، توسعه فناوری، ادغام و تملیک، تأمین مالی جمعی و ایجاد کنسرسیوم‌های فناورانه در نظر گرفته شده است؛ مدلی که به گفته او سرمایه‌گذاران حرفه‌ای را به تجربه رشد نمایی رهنمون میکند.
معاون سرمایهگذاری صندوق، توسعه همکاری با صندوقهای پژوهش و فناوری و سرمایهگذاری خطرپذیر را یکی از مسیرهای اجرای این ابزارها دانست و توضیح داد: یکی از مدل‌های همکاری، اعطای عاملیت سرمایهگذاری و اختصاص منابع صندوق به سرمایه‌گذاران حرفه‌ای است تا این منابع در قالب سرمایه‌گذاری‌های سبد‌محور و با تمرکز بر حوزه‌های مشخص به کار گرفته شود. در این مدل، مداخله صندوق در انتخاب سرمایه‌گذاری‌ها حداقلی است و در مقابل از سرمایه‌گذاران حرفه‌ای انتظار میرود ارزیابی، انتخاب و راهبری سرمایه‌گذاری‌ها را بر عهده بگیرند.
به گفته او حوزه‌هایی مثل ماشین‌آلات، انرژی، پتروشیمی، زیست‌فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند در چارچوب این همکاری‌ها مورد توجه قرار گیرند. بخشی از ابزارها هم برای شرکت‌های مستقر در پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های در مراحل مختلف رشد طراحی شده است.
زارع مهرجردی با اشاره به رویکرد اقتصادی صندوق گفت طرح‌هایی که از منابع صندوق استفاده می‌کنند باید توجیه اقتصادی داشته باشند، اما هدف صندوق صرفاً کسب بازده مالی نیست؛ شاخص‌های عملکردی آن شامل توسعه فناوری، ایجاد اشتغال دانش‌بنیان، رشد شرکت‌ها و ایجاد ارزش اقتصادی در اکوسیستم است. او از توسعه ابزارهای سرمایهگذاری مستقیم و غیرمستقیم در بازار سرمایه هم خبر داد و گفت صندوق در برخی بازارها (بورس) به‌صورت مستقیم و در برخی دیگر (فرابورس) از طریق عاملیت صندوقهای تخصصی و سرمایه‌گذاران حرفه‌ای وارد خواهد شد. او از آمادگی صندوق برای مشارکت در تشکیل صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر و صندوقهای تخصصی با همکاری بخش خصوصی خبر داد و از فعالان این حوزه خواست در این مدل‌های نهادسازی مشارکت کنند.
به گفته معاون سرمایهگذاری، هدف اصلی این ابزارها آن است که منابع صندوق نوآوری بهجای جایگزین شدن با سرمایه بخش خصوصی، در کنار آن قرار بگیرد و امکان توسعه سرمایه‌گذاری‌های حرفه‌ای و بزرگ‌تر در حوزه فناوری را فراهم کند. او چارچوب همکاری صندوق با سرمایه‌گذاران خطرپذیر را این‌گونه جمع‌بندی کرد: «انتفاع از سرمایهگذاری برای سرمایه‌گذاران خطرپذیر و ارزش اقتصادی آن برای ماست.»
الزام افزایش سرمایه ۲۰۰ میلیارد تومانی
در این نشست اعلام شد شمار مجوزهای صندوقهای خطرپذیر شرکتی تاکنون به ۵۲ نهاد رسیده و سرمایه ثبتی آن‌ها ۱۵ همت است. بر اساس آمار ارائه‌شده، ۲۸ صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی توانسته‌اند از کارگروه و دبیرخانه مجوز فعالیت بگیرند. همچنین گفته شد افزایش سرمایه صندوقهای CVC تا ۲۰۰ میلیارد تومان تا پایان سال هم تصویب شده است و عمده شرکت‌ها در حال حاضر حداقل سرمایه‌ای معادل ۵۰ میلیارد تومان دارند.