فراکتایل (Fractile)، استارتاپ بریتانیایی حوزه تراشه هوش مصنوعی، در دور سرمایه‌گذاری سری C موفق به جذب ۷۲۰ میلیون دلار شد. در این دور، صندوق حاکمیتی هوش مصنوعی بریتانیا (Sovereign AI Fund) هم حضور دارد؛ صندوقی که دولت بریتانیا درباره آن اعلام کرده هدفش «تضمین سهم بزرگ‌تر بریتانیا در سخت‌افزاری است که اقتصاد آینده این کشور بر آن استوار خواهد بود».
در کنار نام‌هایی مثل اکسلرا (Axelera)، اچد (Etched) و اولیکس (OLIX)، این دور فراکتایل را به یکی از پر سرمایه‌ترین بازیگران استارتاپی رقابت بر سر تراشه‌های اختصاصی هوش مصنوعی تبدیل می‌کند. این تراشه‌ها یکی از چند مسیری هستند که صنعت برای کاهش هزینه «استنتاج» (inference) دنبال می‌کند؛ همان مرحله‌ای که در آن مدل‌های هوش مصنوعی، با تقاضای روزافزون، در محیط عملیاتی و تولیدی اجرا می‌شوند و هزینه هر توکن را می‌سازند.
فراکتایل اما می‌خواهد فراتر از سخت‌افزار برود و رویکردی تمام‌پشته (full-stack) ارائه دهد که یک کامپایلر یادگیری ماشین را هم در بر می‌گیرد؛ کامپایلری که هدفش بیشینه‌کردن سرعت اجرای مدل‌های زبانی بزرگ روی تراشه‌های همین شرکت است. به همین دلیل، فراکتایل خود را یک «شرکت هوش مصنوعی فرانتیر» معرفی می‌کند و دور تازه هم با همین قیمت‌گذاری بسته شده است.
این دور به رهبری ترایو کپیتال (Thrive Capital) و با مشارکت فاندرز فاند (Founders Fund)، لایت‌اسپید (Lightspeed Venture Partners) و ردپوینت (Redpoint) انجام شده است. بر اساس اعلام دولت بریتانیا، ارزش‌گذاری شرکت «بیش از ۵ میلیارد پوند» است؛ رقمی که با توجه به نرخ تبدیل آن روز، احتمالاً نزدیک به ۷ میلیارد دلار می‌شود — عددی که هم فایننشال تایمز و هم یک منبع رویترز آن را گزارش کرده‌اند.
با این حال، مهم‌ترین تمایز فراکتایل را باید در طراحی سخت‌افزاری آن جست‌وجو کرد. شرکت پس از یک تغییر مسیر (pivot) در محصول، اکنون روی DRAM متمرکز شده است؛ همان نوع رایج حافظه که در بیشتر رایانه‌ها به کار می‌رود، اما این بار به شکلی روی هر تراشه انباشته می‌شود که به امید شرکت، بده‌بستان همیشگی میان «حافظه» و «ظرفیت» را دور بزند. در معماری‌های متعارف، افزایش حافظه معمولاً به قیمت کاهش ظرفیت محاسباتی تمام می‌شود و برعکس؛ فراکتایل مدعی است چیدمان سه‌بعدی حافظه می‌تواند این معادله را به نفع هر دو طرف تغییر دهد.
این بده‌بستان با گسترش هوش مصنوعی عاملی (agentic AI) دردسرسازتر هم شده است. شرکت‌ها می‌خواهند زنجیره‌های طولانی‌تری از وظایف را با مدل‌های بزرگ اجرا کنند، بدون آنکه سرعت را از دست بدهند؛ در عمل اما هر مرحله از این زنجیره نیاز به خواندن حافظه دارد و پهنای باند، به گلوگاه اصلی تبدیل می‌شود. هرچه محاسبات از رشد تقاضا عقب بماند، امیدها به تراشه‌های اختصاصی هوش مصنوعی بیشتر می‌شود؛ هرچند تا امروز عرضه این تراشه‌ها محدود و پراکنده بوده است.
والتر گودوین، مدیرعامل فراکتایل، در پستی در لینکدین نوشت که «هنوز کار زیادی پیش رو» است و سرمایه تازه به شرکت اجازه می‌دهد «سال آینده اولین تراشه‌ها و سیستم‌هایش را تحویل دهد». این جمله، مهم‌ترین ریسک و همزمان مهم‌ترین وعده شرکت را نشان می‌دهد: فراکتایل هنوز محصولی در مقیاس تجاری ندارد و ارزش‌گذاری ۷ میلیارد دلاری، پیش‌پرداختِ تحویلی است که هنوز اتفاق نیفتاده.
دور تازه در حالی بسته می‌شود که فراکتایل تنها پنج ماه پیش، در ماه مه، ۲۲۰ میلیون دلار از فاندرز فاند و اکسل (Accel) جذب کرده بود. این فاصله کوتاه میان دو دور، هم سرعت رشد انتظارات در بازار تراشه هوش مصنوعی را نشان می‌دهد و هم فشار رقابتی را: در سمت آمریکا شرکت‌هایی مثل اچد و سربراس در حال بلوغ‌اند و در سمت اروپا، دولتها ترجیح می‌دهند به جای تماشا، سهام‌دار شوند. برای لندن، این معامله فقط یک سرمایه‌گذاری خطرپذیر نیست؛ اعلام موضعی است در برابر این واقعیت که عمده ارزش زنجیره هوش مصنوعی تا امروز در آمریکا و تایوان انباشته شده است.
اگر وعده شرکت محقق شود، فراکتایل باید همزمان سه کار سخت را انجام دهد: تولید تراشه‌ای که در بارهای واقعی کارآمد باشد، رساندن کامپایلر به بلوغی که مشتریان بدون بازنویسی مدل‌ها بتوانند روی آن کار کنند، و ساختن زنجیره تأمین در شرایطی که ظرفیت کارخانه‌های تراشه به شدت رقابتی است. سرمایه ۷۲۰ میلیون دلاری بخشی از این مسیر را هموار می‌کند، اما تصمیم نهایی را بازار استنتاج می‌گیرد، نه ارزش‌گذاری.