ماه گذشته غولهای فناوری آمریکا کنار هم آمدند تا از سیاستگذاران بخواهند «محدودیتهای نابهنگام» بر مدلهای هوش مصنوعی وزنباز اعمال نشود — حتی اگر از چین باشند. حالا دو شرکت از همان جمع تلاش هماهنگ خود را برای رقابت آغاز کردهاند: Meta و Nvidia هر دو این هفته مدلهای هوش مصنوعیای عرضه کردند که توسعهدهندگان میتوانند رایگان از طریق اکوسیستم متنباز دانلود کنند؛ در تقابل با مدلهای اختصاصی محبوب OpenAI و Anthropic.
هوش مصنوعی متنباز از دره سیلیکون تا واشنگتن دیسی موضوع بحثبرانگیزی شده است. منتقدان درباره خطرات امنیت ملی مدلهای چینی نگرانند و از شیوه آموزش هوش مصنوعی به نام distillation میگویند که میتوان آن را نوعی سرقت مالکیت فکری دانست. اما بیشتر بازیگران برتر صنعت استدلال میکنند محدودسازی استفاده از این مدلها به زیان خودمان است و قدرت بیاندازهای به دست شرکتهای معدودی میدهد.
نوشته سرگشاده ائتلاف شرکتهای فناوری در ۲۴ ژوئیه چنین میگفت: «عصر هوش مصنوعی میتواند عصر رفاه باشد. با انتخابهای درست، هوش مصنوعی وزنباز میتواند فرصتها را گسترش دهد، رقابت را تقویت کند، رهبری فناورانه آمریکا را پایدار کند، خطرات را کاهش دهد و اطمینان دهد منافع این فناوری شگفتانگیز بهطور گسترده در اقتصاد ما تقسیم شود.» درباره distillation هم آن را «تکنیکی پرکاربرد برای بهبود، ارزیابی و اعتبارسنجی مدل» مینامند.
متا روز دوشنبه Muse Glimmer را بهعنوان بخشی از راهبرد عرضه قدرتمندترین مدلهایش به جامعه متنباز معرفی کرد. مدیرعامل متا مارک زاکربرگ اعلام کرد شرکت وزنهای جدیدترین مدلش Muse Spark 1.2 را باز خواهد کرد. وزنها به معادلات و قواعدی گفته میشود که تعیین میکند مدل هوش مصنوعی چگونه کار میکند و چه رفتاری دارد. یک روز بعد، انویدیا Nemotron 3.5 Lightning را رونمایی کرد؛ مدلی از خانواده Nemotron 3 که در دسامبر معرفی شده بود. این شرکت تراشهساز میگوید مدلهایش «واقعاً متنباز»اند، چون «مجموعه دادههای آموزشی، تکنیکها و وزن مدلها» را برای بررسی توسعهدهندگان منتشر میکند.
اما هر دو شرکت هنوز باید ثابت کنند مخاطبی برای محصولاتشان هست؛ بازاری که مدلهای محبوب آزمایشگاههای چینی مانند Moonshot AI و DeepSeek و همچنین Qwen از Alibaba در آن حضور دارند.
آرون لوِی، مدیرعامل Box و از امضاکنندگان نامه ماه گذشته، خوشبین است. او میگوید برنامه زاکربرگ برای Muse Spark 1.2 «کار بزرگی» است، چون مدلی قدرتمند است که با مدلهای پایه برتر Anthropic و OpenAI رقابت میکند. البته مدلهای این هفته متا و انویدیا کوچکترند و برای اجرا روی لپتاپ و کارهایی مانند قدرت دادن به ایجنتهای دیجیتال روی دستگاه طراحی شدهاند. لوِی گفت: «پرچم بسیار محکمی در زمین کوبیده شده که آمریکا مدلهای متنباز نزدیک به مرز خواهد داشت.»
متا این مسیر را پیشتر هم با Llama امتحان کرده بود. Llama نخستین ورود زاکربرگ به بازار مدلهای پایه بود، اما عرضه Llama 4 در آوریل ۲۰۲۵ توسعهدهندگان را راضی نکرد. متا در پی آن میلیاردها دلار خرج کرد تا واحد هوش مصنوعیاش را بازسازی کند و الکساندر وانگ، مدیرعامل Scale AI، را رهبر این بخش کرد. اخیراً گروه وانگ در حال عرضه مدلهای اختصاصی زیر برند Muse برای خلق جریانهای درآمدی تازه است.
«مقدار عظیمی از پتانسیل»
لوِی گفت شرکتهایی که از استفاده از مدلهای وزنباز چینی پرهیز دارند، بیشتر به امتحان کردن نسخه پیشروی متا تمایل خواهند داشت. او توضیح داد: «احتمالاً نمیتوانید یک مدل متنباز غیرداخلی را در یک نهاد بزرگ دولتی به کار بگیرید، و احتمالاً در بانکهای خیلی بزرگ هم قابل استفاده نیست. اگر به کاربردهایی فکر کنید که اکنون Muse میتواند در آنها استفاده شود، در واقع پتانسیل عظیمی باز میشود.»
با این حال، متا بهطور خاص در مسیر تازهترین راهبرد متنباز خود با موانعی روبهروست. اومش ساچدِو، مدیرعامل استارتاپ هوش مصنوعی تجاری Uniphore، میگوید متا وقتی از وزنباز به مدلهای اختصاصی تغییر مسیر داد پلهای پشت سرش را خراب کرد. او درباره مانیفستی که زاکربرگ همزمان با این اعلام منتشر کرد گفت: «فکر میکنم مقاله ۳٬۵۰۰ کلمهای از زاک بیش از این لازم است تا توسعهدهندگان را قانع کند. احساس توسعهدهندگان ما در Uniphore این است که تقریباً احساس خیانت میکنند.» اما ساچدِو گفت از موفقیت شرکتهای داخلی حمایت میکند، «چون رقابت بیشتر هزینه توکن را پایین میآورد و نوآوری را بالا میبرد و همیشه به نفع مصرفکنندگان است.»
چارلی دای، تحلیلگر Forrester، همین احساس را دارد. او جدیدترین حرکت متا را «از منظر راهبردی مهم» میداند، چون «یک فروشنده بزرگ هوش مصنوعی مرزی آمریکا را به اکوسیستم باز برمیگرداند.» به گفته دای، «توسعهدهندگان و شرکتها احتمالاً بازگشت متا به وزنهای باز را استقبالبرانگیز میدانند، چون شفافیت، قابلیت سفارشیسازی، انعطاف استقرار و حاکمیت داده را بهتر میکند.» حالا شرکت باید ثابت کند میتواند «فراتر از عرضه مدلهای رقابتی، اکوسیستم پایداری بپروراند.»