خانواده‌هایی که نوجوان تحصیل‌کرده دارند، درد پنهان و خصوصی فصل امتحانات را می‌شناسند. اما امسال آنچه میتوانست تابستانی از نگرانی خاموش خانوادگی باشد، در چند کشور به آشوب عمومی تبدیل شد.
آشوبهای مرتبط با امتحان به اعتراضات گسترده دانشجویی در مکزیک انجامید، جایی که پس از شک به تقلب گسترده، نزدیک به ۶۰ هزار متقاضی دانشگاه مجبور شدند آزمون را از نو بدهند؛ در حالی که تلاش فاجعه‌بار پرتغال برای دیجیتالی کردن تصحیح امتحانات مدرسه، بدترین بحران آموزشی این کشور را در چند دهه اخیر رقم زد.
اما بی‌شک بزرگ‌ترین و لرزان‌ترین اتفاق در هند رخ داد؛ جایی که افشای سؤالات یک امتحان میلیون‌ها دانش‌آموز را درگیر کرد و به خودکشی بیش از دوازده دانش‌آموز پیوند خورد. این رسوایی وزیر آموزش را مجبور به استعفا کرد و دولت را در نگه‌داشتن ۱.۴ میلیارد شهروند به چالش کشید.
چرا این فصل امتحانات این‌قدر پرتنش و بی‌ثبات است؟ کارشناسان می‌گویند رشد تقلب با هوش مصنوعی و تلاش نهادهای آموزشی برای دیجیتالی کردن امتحانات در قلب ماجراست. وقتی با شرط‌های سنگینِ نمره خوب در اقتصاد جهانی ناپایدارِ امروز ترکیب شود، نتیجه می‌تواند انفجاری باشد.
دکتر سارا ایتن از دانشکده آموزش ورکلند دانشگاه کالگری می‌گوید: «به نظر می‌رسد امتحانات در مقیاس جهانی پرتنش‌تر می‌شوند. فشار بر جوان‌ها به‌کلی تغییر کرده است.»
او می‌افزاید: «در یک دهه گذشته وضعیت اقتصادی جهان را دیده‌ایم تغییر کند. اینکه نتیجه یک امتحان، آینده کامل یک فرد را تعیین کند، واقعاً فشار غیرقابل‌تحملی روی جوان‌ها می‌گذارد. این تراژدی است وقتی جوانان به خاطر نتیجه یک امتحان جان خود را می‌گیرند.»
ایتن می‌گوید وقتی یک آزمون می‌تواند آینده کامل یک جوان را تعیین کند، تقلب دیگر فقط مسئله افراد نیست بلکه به مسئله‌ای نظام‌مند تبدیل می‌شود. این وضعیت وقتی تشدید می‌شود که صنایع غیرقانونی تجاری — همان‌ها که با عنوان «مافیای آموزش» شناخته می‌شوند — از سرشاری دانش‌آموزان سوءاستفاده می‌کنند و سؤالات امتحان را می‌دزدند و می‌فروشند؛ چیزی که در هند و جاهای دیگر گسترش یافته است.
دانش‌آموزان از سراسر هند به تظاهرات گسترده‌ای پیوستند که حزب سوسک (Cockroach Janta) رهبری می‌کرد؛ کمپین اعتراضی جوان‌محوری که به‌عنوان جوکی طنز آنلاین شروع شد و به صدایی سراسری تبدیل شد که چالشی بی‌سابقه برای دولت نارندرا مودی است.
ایتن می‌گوید: «وقتی تقلب در مقیاس بزرگ با شکست سیستماتیک ترکیب شود، تقریباً تضمینی است که اعتماد عمومی فرو بپاشد. و وقتی اعتماد شکسته شد، تقریباً غیرممکن است بازگردد. نمی‌توانم تصور کنم هند چطور با این موضوع برخورد می‌کند، با توجه به سطح فساد و تقلبی که دیده‌ایم.»
در پرتغال، پیامدهای ملی تلاش ناموفق وزیر آموزش، فرناندو الکساندر، برای دیجیتالی کردن کامل فرایند تصحیح امتحانات، دولت را در بحران فرو برد. والدین، معلمان و دانش‌آموزان در اعتراض به اشتباهات جدی تصحیح، استعفای او را خواستار شدند.
اعتراض‌های مشابهی در مکزیک رخ داد. دانشگاه ملی خودگردان مکزیک (UNAM)، معتبرترین دانشگاه کشور، اعلام کرد به دلیل نمرات غیرعادی نتیجه آزمون ورودی — که به تقلب گسترده مشکوک شده — تقریباً ۵۸ هزار دانش‌آموز باید آزمون را از نو بدهند.
مدارس سراسر جهان به‌سرعت مشغول برخورد با استفاده دانش‌آموزان از هوش مصنوعی‌اند، چه با ممنوعیت و چه با آموزش سواد و اخلاق هوش مصنوعی به دانش‌آموزان. دانمارک این ماه اعلام کرد از ترم جدید، نوجوانان باید برای مقابله با تقلب با هوش مصنوعی، دفاع شفاهی از انشاهای مکتوبشان انجام دهند.
ایتن در کلاس خودش اصلاحات مشابهی اجرا کرده است. او می‌گوید: «هوش مصنوعی می‌تواند در چند ثانیه انشای بی‌نقص تولید کند. پس انشا دیگر راهی برای نشان دادن یادگیری دانش‌آموزان نیست. باید با احترام بگذاریم تا بمیرد و راه‌های دیگری برای سنجش یادگیری دانش‌آموزان پیدا کنیم.»
از نظر ایتن، تقلب یک «مسئله انسانی» است و بنابراین نمره دادن و ارزیابی یادگیری هم تاریخی مسئولیتی انسانی بوده که به‌سادگی نمی‌توان آن را به آخرین فناوری سپرد.
اما او می‌گوید آنچه نهادها در سراسر جهان به‌جایش انجام می‌دهند این است که امید ببندند فناوری بتواند ارزان و آسان به‌طور گسترده از تقلب پیشگیری کند.
دکتر توماس لنکستر، دانشمند کامپیوتر در کالج امپریال لندن که درباره استفاده آموزشی هوش مصنوعی مولد پژوهش می‌کند، بررسی کرده که تقلب چگونه به‌روز شد. او می‌گوید دیگر خبری از قاپیدن برگههای روی آستین نیست، بلکه این‌جا ارتباطات پیچیده‌ای شکل گرفته است.
به گفته لنکستر، دانش‌آموزان همیشه تقلب کرده‌اند، اما حالا بسیار آسان‌تر شده؛ با گوشی‌های گوشی‌پوش یا دوربین‌های مینیاتوری و به‌طور فزاینده با ارتباط با دوستان یا خانواده‌ای که به جست‌وجوی اینترنتی دسترسی دارند.
لنکستر می‌گوید: «فکر می‌کنم برگه‌هایی که قاچاق می‌کنی، فقط وقتی مفیدند که برگههای درستی باشند و بتوانی خیلی سریع آن‌ها را تفسیر کنی.»
او می‌افزاید: «اما با هر نوع فناوری ارتباطی، می‌توانی آن تخصص را در قالب انسانی بیرونِ جلسه در انتظارت داشته باشی. آن‌ها یا جواب‌ها را می‌دانند، یا تخصصش را دارند، یا می‌توانند آنلاین بگردند. حالا می‌توانی جلوتر هم بروی و در حین امتحان هم دسترسی مستقیم به هوش مصنوعی داشته باشی. این واقعاً فناوری جاسوسی است.»
ایتن می‌گوید به‌جای خطای فردی دانش‌آموزان، آنچه دانش‌آموزان را مجبور می‌کند زمان ارزشمندشان را صرف پیدا کردن راهی برای عبور از این سیستم‌های «شکسته» کنند به‌جای تمرکز روی یادگیری، آموزش ناکافی مربیان است.
او می‌گوید: «این ایده برگزاری امتحانات انبوه در مقیاس گسترده، به نوعی فرایند یادگیری و ارزیابی را بی‌انسانی می‌کند.»
و به گفته او، این «به نوعی این ایده را تداوم می‌بخشد که امتحانات مهم‌ترین چیز برای دانش‌آموزان است. فکر می‌کنم رشته را از دست داده‌ایم. یادگیری باید مهم‌ترین چیز برای دانش‌آموزان باشد.»