گسترش بیرویهی دیتاسنترها و تولید تراشههای انویدیا، ردپای کربنی این شرکت را به سطحی نگرانکننده و معادل آلایندگی صنایع سوخت فسیلی رسانده است.
توسعهی پرشتاب فناوریهای نوین و ساخت دیتاسنترهای غولپیکر، شرکتهای بزرگ فناوری را با چالشهای اقلیمی گستردهای روبهرو کرده است. انویدیا تحت رهبری جنسن هوانگ به موتور اصلی رونق هوش مصنوعی بدل شد؛ اما همزمان یکی از بزرگترین بدهکاران زیستمحیطی حوزهی فناوری هم بود؛ مسئلهای که به ساخت کارخانههای نیازمند منابع آب و مواد شیمیایی، تخلیهی شبکههای برق و انباشت زبالههای الکترونیکی منجر شد.
**آلایندگی زنجیرهی تأمین انویدیا در ۶ سال ۷۲۵ درصد بیشتر شد**
تحلیل افشاگریهای عمومی انویدیا که توسط کتان جوشی، تحلیلگر پژوهشی، و سازمانهایی نظیر صلح سبز و نهاد مقابله با اطلاعات نادرست اقلیمی منتشر شده، نشان میدهد آلایندگی زنجیرهی تأمین این شرکت از سال ۲۰۲۰ میلادی ۷۲۵ درصد افزایش یافته است.
این عدد معادل اضافهشدن حدود ۹٫۴ میلیون تن آلودگی و عامل گرمایش سیاره است که با انتشار سالانهی نزدیک به ۲۵ نیروگاه گازی برابری میکند. گازهای گلخانهای زنجیرهی تأمین در سال مالی ۲۰۲۶ به حدود ۱۰٫۷ میلیون تن دیاکسید کربن میرسد.
بخش عمدهی ردپای زیستمحیطی انویدیا به مصرف برق تراشهها مربوط میشود؛ دستهای از انتشار که در گزارشهای پایداری انویدیا محاسبه نمیشود. محاسبات جوشی و همکارانش نشان میدهد آلودگی ناشی از بهکارگیری پردازندهها تا سال ۲۰۲۵ به ۲۱ میلیون تن رسیده و انویدیا را از منظر زیستمحیطی در سطحی برابر با شرکت دولتی زغالسنگ روسیه قرار داده است. تأسیسات تحت مالکیت مستقیم انویدیا به دلیل برونسپاری فرایند تولید به شرکتهایی مانند TSMC تنها ۹٬۸۲۲ تن گاز گلخانهای در سال مالی ۲۰۲۶ تولید کردهاند.
این شکاف میان «آلودگی مستقیم» و «آلودگی زنجیرهی تأمین» قلب این گزارش است: انویدیا مثل بسیاری از شرکتهای طراحی تراشه، تولید فیزیکی را برونسپاری کرده و در نتیجه بخش بزرگی از انتشار گازهای گلخانهای در حساب شرکتهایی ثبت میشود که تراشه را واقعاً میسازند؛ اما تقاضای نهایی که این تولید را ممکن میکند از انویدیا میآید.
**تحلیلگران حوزهی محیط زیست از «استعمار فناورانهی انویدیا» در دوران هوانگ میگویند**
اوکس لی، مدیر کارزار زنجیرهی تأمین هوش مصنوعی در سازمان صلح سبز شرق آسیا، گفت: «جنسن هوانگ نتوانست مسئولیتپذیری اقلیمی را در کانون راهبرد رشد شرکت قرار دهد، جلوی توسعهی لجامگسیختهی دیتاسنترها را بگیرد یا از بهکارگیری تراشههای خود در کاربردهای غیراخلاقی مانند جنگافزارهای خودکار جلوگیری کند.»
هوانگ همواره هوش مصنوعی را راهکاری برای مبارزه با تغییرات اقلیمی توصیف میکرد و بر این باور بود که تقاضای انرژی، شرکتها را به سمت منابع تجدیدپذیر سوق میدهد، هرچند اعتراف کرده بود توسعهی زیرساختهای فعلی با درد و رنج زیستمحیطی و تکیهی کوتاهمدت به سوختهای فسیلی همراه خواهد بود. فعالان محیطزیست تأکید دارند که با کنارهگیری او، مدیران جانشین باید رویکرد کنونی را تغییر دهند.
کاترین وو، فعال کارزار فناوریهای بزرگ در صلح سبز بینالملل، گفت: «یکی از میراثهای هوانگ بادکردن حباب سفتهبازانهی هوش مصنوعی و سرازیر کردن میلیاردها دلار به زیرساختها بدون توجه به پیامدهای واقعی تحمیلشده بر جوامع محلی و اقلیم بود. هوانگ شاید رفته باشد، اما استعمار فناورانهای که انویدیا به آن دامن میزند، ادامه دارد.»
**چرا این گزارش حالا منتشر شد**
انتشار این تحلیل درست در روزهایی که انویدیا بیمدیرعامل و در بحران حاکمیت شرکتی است، تصادفی نیست. برای سالها نقد زیستمحیطی انویدیا در سایهی روایت «هوش مصنوعی نجاتدهندهی اقلیم» گم میشد؛ حالا با رفتن هوانگ، منتقدان فضای تنفس پیدا کردهاند و میخواهند پروندهی اقلیمی را روی میز مدیرعامل بعدی بگذارند.
اعداد این گزارش سه لایه دارد و هر لایه پیام متفاوتی برای صنعت دارد. لایهی اول، رشد ۷۲۵ درصدی زنجیرهی تأمین است که مستقیماً به تولید تراشه و کارخانههای ریختهگری مربوط میشود. لایهی دوم، ۲۱ میلیون تن انتشار ناشی از مصرف برق پردازندههاست که به دیتاسنترها و در نهایت به مشتریان انویدیا مربوط میشود؛ یعنی شرکتهایی که مدلهای هوش مصنوعی را آموزش میدهند. لایهی سوم، انتشار مستقیم و کوچک خود انویدیا (کمتر از ۱۰ هزار تن) است که نشان میدهد مدل فعلی گزارشدهی پایداری، بخش عمدهی اثر واقعی را بیرون از ترازنامهی زیستمحیطی شرکت نگه میدارد.
نکتهی عملی برای بازار ایران هم همینجاست: هر پروژهی دیتاسنتر یا آموزش مدلی که روی برق یارانهای و بدون محاسبهی هزینهی واقعی انرژی بنا شود، همان مسیری را میرود که انویدیا رفت؛ با این تفاوت که در ایران قطعی برق و محدودیت شبکه، این صورتحساب را خیلی زودتر از افکار عمومی به میز میآورد.