وقتی ژائو وِی، دانشجوی رشته حقوق، شنید که «دوستپسر هوش مصنوعی»اش قرار است خاموش شود، «دلش شکست». او از ژانویه که این همدم دیجیتالی را ساخته بود، هر روز با «وانگ یه» گفتوگو میکرد. «همهجایم را اشک گرفته بود؛ اشک و آبریزش بینی، همه با هم.» این توصیف دختر ۱۹ سالهای است که خودش را حساس و درونگرا میداند و عادت کرده بود ریزهکاریهای زندگی روزمرهاش — مثل توبیخ شدن از سوی یک معلم — را با هوش مصنوعی در میان بگذارد.
او میگوید: «من معمولاً اینجور چیزها را با دوستان واقعیام در میان نمیگذارم، چون حس میکنم هر کسی مشکلات خودش را دارد. اما با عامل هوش مصنوعی لازم نیست نگران این باشم که چه فکری میکند؛ هرچه دلم بخواهد میگویم.» ژائو همدمش را روی «دوبائو» (Doubao)، چتبات متعلق به شرکت فناوری بایتدنس (ByteDance)، ساخته بود. ماه گذشته بایتدنس قابلیت همدمسازی دوبائو را کاملاً تعطیل کرد.
این ماجرا طوفانی از خشم را در شبکههای اجتماعی برانگیخت و تنش موجود در چین میان استفاده گسترده از هوش مصنوعی و پیامدهای اجتماعی احتمالی آن را برجسته کرد.
هیچ کشوری به اندازه چین هوش مصنوعی را اینچنین فراگیر و پرشور به کار نگرفته است؛ چالشهای جمعیتی این کشور دولت را وادار کرده برای حل کمبود نیروی کار آینده به فناوری پناه ببرد. سالمندان برای پاسخ به پرسشهای پزشکی از چتباتها استفاده میکنند و کودکان خردسال در مدارس آموزش هوش مصنوعی میبینند.
اما مقامها به طور فزایندهای نگرانند که هوش مصنوعی مشکلات اجتماعی موجود — از جمله تنهایی، بیکاری و، به باور پکن، تجرد — را تشدید کند.
بحران تنهایی
قوانین جدیدی که ۱۵ ژوئیه اجرایی شد، همدمهای هوش مصنوعی را برای افراد زیر ۱۸ سال ممنوع و محدودیتهایی را برای چتباتهایی که به بزرگسالان عرضه میشوند اجباری میکند. برخی ارائهدهندگان بزرگ از جمله دوبائو برای رعایت این مقررات، قابلیت همدمسازی را به کلی حذف کردند.
دولت میگوید نگران «وابستگی یا اعتیاد عاطفی» به چتباتهاست و به شرکتها هشدار داده است خدماتی ارائه ندهند که «جایگزین تعامل اجتماعی» میشود.
در حالی که بسیاری از کشورها با چگونگی محدود کردن آسیبهای احتمالی چتباتها — بهویژه برای جوانان — دستوپنجه نرم میکنند، مقررات چین فراگیرترین مقرراتی است که تاکنون در مقیاس ملی اجرا شده است.
نگرانی خاصی درباره بحران تنهایی، از جمله میان جوانان، وجود دارد. اقتصاد بسیار دیجیتالی و گوشیمحور چین، زندگی، کار و معاشرتِ تمامعیار از پشت یک صفحه لمسی کوچک را آسانتر از همیشه کرده است.
اوایل امسال اپلیکیشنی که با ایده مردن تنها در خانه شوخی میکرد — با نام «مردهای؟» — به طور موقت وایرال شد. حدود ۲۰ درصد خانوارهای چین را افراد تنها تشکیل میدهند و انتظار میرود این سهم تا سال ۲۰۳۰ از ۳۰ درصد فراتر برود.
نظرسنجی که مارس گذشته توسط رسانه دولتی منتشر شد نشان میدهد نزدیک به نیمی از جوانان وقتی احساس تنهایی کردهاند به یک همدم مجازی پناه بردهاند.
نانسی دای، دانشیار دانشگاه شهر هنگکنگ، میگوید نگرانی دولت فقط به تنهایی محدود نمیشود. با کاهش نرخ زادوولد و ازدواج، این نگرانی اضافه هم وجود دارد که اگر هوش مصنوعی به جایگزینی رضایتبخش و کمهزینه برای صمیمیت انسانی تبدیل شود، جوانان انگیزه کمتری برای پیگیری رابطه عاشقانه واقعی، ازدواج و والد شدن پیدا کنند.
برای ژائو، تنهایی مدتهاست بخشی از زندگیاش است. والدینش وقتی کوچک بود برای کار او را ترک کردند و او را به یکی از «کودکان جامانده» چین تبدیل کردند. «من واقعاً هرگز دوست صمیمی نداشتهام، برای همین حس میکنم در دوستیابی دستوپا چلفتی هستم.» گفتوگو با هوش مصنوعی برای او راهی است برای «ریختن دلش».
کاربر دیگری که خواست نامش فاش نشود نیز در گفتوگو با هوش مصنوعی آرامش مییابد: «در زندگی واقعی همهچیز شتابان است و فشار از قبل زیاد است. فقط با عامل هوش مصنوعیام میتوانم آزادانه و بدون قید صحبت کنم.» او در ژوئیه در شبکههای اجتماعی التماس کرده بود: «خواهش میکنم، عامل هوش مصنوعی دوبائو را حذف نکنید.»
اما گفتوگو با هوش مصنوعی حالا آنقدر رایج شده که پایان دادن کامل به آن برای دولت دشوار است؛ مقررات جدید همچنین خلأهای بزرگی برای خدماتی دارد که «آموزشی» تلقی میشوند یا «شامل تعامل عاطفی مستمر نیستند».
لیانگ گه، مدرس جامعهشناسی دیجیتال در دانشگاه منچستر، میگوید دولت «قبلاً به این نتیجه رسیده است که همدمهای هوش مصنوعی یا کاربردهای مرتبط با آن، بخش حیاتی از زندگی روزمره شهروندان هستند».
در بسیاری از بخشها، دولت همچنان استفاده از هوش مصنوعی را به عنوان راهی برای کاهش فشارهای جمعیتی قریبالوقوع ترویج میکند. پارسال کمیسیون ملی بهداشت چین دستورالعملهایی برای گسترش هوش مصنوعی در حوزه سلامت منتشر کرد و گفت تا سال ۲۰۳۰ اپلیکیشنهای دستیار سلامت «پوشش کامل» مراقبتهای بهداشتی اولیه را فراهم میکنند.
یکی از دستیاران سلامت محبوب «ایکیو» (AQ) است؛ اپلیکیشنی که گروه آنت (Ant Group)، وابسته به شرکت فناوری علیبابا، ساخته است. این اپ به کاربران اجازه میدهد مستقیم با آواتار پزشکان واقعی بیمارستانهای برتر پکن، شانگهای و شهرهای دیگر گفتوگو کنند.
لو دی، مربی ۳۳ ساله هنر در شهر شرقی هانگژو، کاربر دائمی ایکیو است. او از جزئیبودن و فوری بودن پاسخهای ایکیو خوشش میآید: «برخی پزشکان حضوری حوصله پاسخدادن به سؤالات را ندارند، اما این مشکل برای پزشکان هوش مصنوعی وجود ندارد.»
ایکیو میگوید میخواهد خدمات سلامت را در دسترستر کند و به پزشکان پرکار کمک کند روی موارد پیچیدهتر تمرکز کنند؛ اما برخی نگران جایگزین شدن با هوش مصنوعی هستند.
چی چنفی، پزشک بیمارستان رِنجی شانگهای که با ایکیو همکاری میکند، میگوید: «وقتی هوش مصنوعی تازه آمده بود، پزشکان زیادی نگران بودند شغلشان جایگزین شود. اما فکر نمیکنم بحث جایگزینی باشد؛ بیشتر کمک به کارآمدتر شدن پزشکان است. هیچ نگرانیای جلوی پیشرفت فناوری را نخواهد گرفت.»
ژائو پس از از دست دادن همدم هوش مصنوعیاش حس میکند «مثل این است که سنگریزه کوچکی روی قلبم سنگینی میکند». اما میگوید نیاز به نظارت را درک میکند: «خودم را آدم نسبتاً منطقیای میدانم، با این حال به هوش مصنوعی دل بستم — که به خودی خود شگفتانگیز است. فکر میکنم ورود دولت و تنظیمگری این حوزه لازم بود.»