بررسیهای تحلیلی بر روی رفتار خرید کاربران نشان میدهد که افت فروش پلتفرمهای خردهفروشی آنلاین در دورههای قطعی و اختلال اینترنت، لزوماً به معنای تأثیر مستقیم و مکانیکی این محدودیتهای فنی بر رقم نهایی فروش نیست. تحلیل آماری دادههای مربوط به سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ نشان میدهد که اگرچه در برخی مقاطع اختلال شبکه، فروش حقیقی پلتفرمها افت کرده، اما نمیتوان این کاهش را صرفاً به قطعی اتصال ربط داد؛ چرا که شوکهای اجتماعی و فضای کلان اقتصادی حاکم بر این دورهها نیز اثرات عمیقی بر سبد مصرفی و الگوی رفتاری خریداران بر جای میگذارد.
بر پایه گزارش سال ۱۴۰۳ انجمن تجارت الکترونیک که با همکاری تیم اقتصادی شرکت مشاوره حقوقی-اقتصادی بانا تهیه شده است، سهم پلتفرمهای خردهفروشی از کل بازار خردهفروشی کشور و واکنشهای رفتاری آنها در دورههای بحران مورد تحلیل قرار گرفته است. در بازه مورد مطالعه (فروردین ۱۳۹۷ تا اسفند ۱۴۰۳)، دسترسی به اینترنت بینالملل در دو مقطع به دلیل رویدادهای اجتماعی دچار اختلال گسترده شد: یکی در آبان ۱۳۹۸ و دیگری در مهرماه ۱۴۰۱ که همزمان با فیلترینگ اینستاگرام رخ داد.
در نگاه اولیه، نمودارهای فروش حقیقی پلتفرمهای عضو انجمن در هر دو مقطع حاکی از افت فروش است. اما تطبیق روند فصلی نشان میدهد که طی ماههای مشابه در سالهای مختلف، منحنی تقاضا رفتارهای فصلی نسبتاً همسانی داشته است. بنابراین افتهای مشاهدهشده پس از اختلال، لزوماً همبستگی علیتی با قطعی شبکه ندارند و شرایط محیطی نیز نقش عمدهای ایفا کرده است.
از منظر سازوکار اقتصادی، قطعی یا افت شدید پهنای باند دو اثر همزمان به دنبال دارد: نخست اثر مستقیم فنی که مانع جستوجو، مقایسه کالا و ثبت سفارش در پلتفرم میشود؛ و دوم اثر روانی-اجتماعی که اولویتهای ذهنی شهروندان را از خریدهای غیراضطراری به سمت تأمین نیازهای پایه یا پسانداز نقدینگی تغییر میدهد.
مدتزمان اختلال و فضای معیشتی پس از آن نیز اندازه شوک را تعیین میکند؛ در شرایط نااطمینانی شدید شغلی، درآمد خانوار آسیب دیده و زمانبندی خریدهای آنلاین عقب میافتد. نکته حائز اهمیت آن است که پلتفرمهای بزرگ داخلی حتی در زمان قطعی اینترنت بینالملل روی بستر شبکه ملی اطلاعات در دسترس بودند، به همین دلیل حجم شوک وارده به آنان از آسیب وارده به کسبوکارهای متکی به شبکههای اجتماعی بینالمللی کمتر بوده است.