فیلترینگ پلتفرمهای پخش زنده، قطعیهای اینترنت و افزایش هزینه اتصال، فعالیت استریمرها و تولیدکنندگان محتوای ایرانی را با مشکلهای جدی روبهرو کرده است. شماری از فعالان این حوزه از کاهش درآمد، از دست دادن مخاطب و حتی توقف فعالیت حرفهای خود خبر میدهند. در همین شرایط کارزاری برای رفع فیلتر پلتفرمهای ارتباطی و گیمینگ و بهبود کیفیت اینترنت راه‌اندازی شده است.
بر پایه گزارش پیوست، در ماه‌های اخیر شماری از استریمرها و تولیدکنندگان محتوا در شبکه اجتماعی ایکس از تأثیر اختلال‌های اینترنت بر فعالیت و درآمد خود نوشته‌اند. کاهش شمار بینندگان پخش زنده، ناتوانی در انتشار منظم محتوا و از دست رفتن قراردادهای تبلیغاتی از جمله مشکل‌هایی است که این فعالان مطرح می‌کنند. برخی نیز از فروش تجهیزات یا کنار گذاشتن فعالیت حرفهای خود به دلیل سخت شدن شرایط کسب درآمد خبر داده‌اند.
در ادامه این اعتراض‌ها، مهدی مانسل، استریمر و فعال حوزه دیجیتال مارکتینگ، کارزاری با عنوان «درخواست رفع کامل فیلترینگ پلتفرمهای ارتباطی و گیمینگ» راه‌اندازی کرده است. این کارزار افزون‌بر رفع محدودیت دسترسی به پلتفرمهای ارتباطی و بازی‌های آنلاین، خواستار تقویت زیرساخت اینترنت و کاهش تأخیر شبکه یا پینگ است. مانسل معتقد است فیلترینگ تنها دسترسی کاربران به خدمات اینترنتی را محدود نکرده، بلکه به کسب‌وکارهایی آسیب زده که فعالیتشان به اینترنت و پلتفرمهای بین‌المللی وابسته است.
از کاهش مخاطب تا توقف فعالیت استریمرها
برای استریمرهایی که از راه پخش زنده بازی، حمایت مالی مخاطبان و همکاری‌های تبلیغاتی درآمد دارند، اینترنت پایدار یکی از اصلی‌ترین ابزارهای کار است. با این حال، محدودیت دسترسی به پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب، توییچ و کیک در کنار قطعیهای طولانی‌مدت اینترنت، ادامه فعالیت حرفهای را برای بخشی از آن‌ها دشوار کرده است.
بعضی تولیدکنندگان محتوا در شبکه‌های اجتماعی نوشته‌اند که پس از دوره‌های قطعی اینترنت، بازگرداندن مخاطبان و رسیدن به میزان بازدید پیشین به‌سادگی امکان‌پذیر نبوده است. کاهش بازدید هم مستقیماً روی درآمد تبلیغاتی و حمایت‌های مالی آن‌ها اثر می‌گذارد.
مانسل که سال‌ها در حوزه استریم فعالیت کرده، معتقد است رفع فیلتر پلتفرمهای پخش زنده می‌تواند بخشی از این مشکل‌ها را کم کند. او می‌گوید پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب سازوکارهای مشخصی برای نظارت بر محتوا دارند و محدود کردن دسترسی به آن‌ها فرصت فعالیت حرفهای تولیدکنندگان محتوای ایرانی را کاهش می‌دهد.
برای گروهی از فعالان این حوزه، ادامه محدودیت‌ها به معنای از دست دادن شغلی است که برای آن زمان و هزینه صرف کرده‌اند. تجهیزات تولید محتوا، اینترنت، نرم‌افزارهای پخش زنده و ساختن جامعه‌ای از مخاطبان بخشی از سرمایه‌گذاری استریمرهاست؛ سرمایه‌گذاری‌ای که با هر دوره اختلال اینترنت بازده اقتصادی‌اش در خطر قرار می‌گیرد.
پلتفرمهای داخلی چقدر پاسخگوی تولیدکنندگان محتوا هستند؟
با محدود شدن دسترسی به سرویس‌های خارجی، پلتفرمهای داخلی یکی از گزینه‌های جایگزین برای تولیدکنندگان محتوا بوده‌اند. اما مشکلهای فنی، کیفیت پخش زنده و شیوه پشتیبانی از کاربران از جمله انتقادهایی است که به عملکرد این پلتفرم‌ها وارد می‌شود.
مانسل که نزدیک به ۴۰ هزار دنبال‌کننده در آپارات دارد، از اختلال فنی‌ای می‌گوید که باعث توقف چهار تا پنج‌ساعته استریمش شده است. او همچنین از هشدارهای محتوایی با دلایل نامشخص و محدودیت‌هایی انتقاد میکند که به گفته او حتی برای کاربران باسابقه این پلتفرم هم شفاف نیست.
تجربه او در روبیکا نیز با حذف دو کانال همراه بود. به گفته مانسل، پشتیبانی روبیکا پس از حدود یک هفته اعلام کرد دلیل حذف کانال‌ها انتشار لینک یوتیوب بوده و با وجود حذف لینک، بازگشایی کانال‌ها حدود دو هفته زمان برده است.
این مشکل‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که استریمرها برای نگه داشتن مخاطبان خود به فعالیت مستمر نیاز دارند. توقف چندساعته یک پخش زنده یا مسدود شدن کانال ارتباطی با مخاطبان می‌تواند افزون‌بر کاهش بازدید، بر درآمد و اعتبار حرفهای تولیدکننده محتوا هم اثر بگذارد. از سوی دیگر، انتقال فعالیت به پلتفرمهای داخلی به معنای حفظ مخاطبان و درآمد قبلی نیست. بخشی از مخاطبان استریمرها در سرویس‌های بین‌المللی حضور دارند و امکان کسب درآمد هم در هر پلتفرم متفاوت است؛ به همین دلیل جایگزینی یک سرویس داخلی با پلتفرم خارجی همیشه پاسخگوی نیاز اقتصادی تولیدکنندگان محتوا نیست.
هزینه‌های فیلترینگ فقط به خرید فیلترشکن محدود نمی‌شود
یکی دیگر از پیامدهای محدودیت اینترنت برای گیمرها، افزایش هزینه و ریسک اتصال به بازی‌های آنلاین است. کاربران برای دسترسی به بعضی سرورها و خدمات بازی ناچار به استفاده از فیلترشکن می‌شوند؛ ابزارهایی که ممکن است افزون‌بر افزایش پینگ، اتصال ناپایداری داشته باشند یا آدرس آی‌پی کاربر را مرتب عوض کنند.
مانسل می‌گوید حساب کاربری‌اش در یکی از بازی‌های آنلاین به دلیل تغییر مکرر آی‌پی مسدود شده است. به گفته او، اتصال متوالی از کشورهای مختلف ممکن است از سوی سامانه‌های امنیتی بعضی بازی‌ها فعالیت مشکوک تلقی شود. البته تغییر آی‌پی به‌تنهایی در همه بازی‌ها به مسدود شدن حساب منجر نمی‌شود و این موضوع به مقررات و سازوکارهای امنیتی هر سرویس بستگی دارد.
استفاده از فیلترشکن‌های رایگان هم مشکلهای دیگری به همراه دارد. بعضی از این ابزارها از نظر امنیت و حفاظت از اطلاعات کاربران قابل اعتماد نیستند و استفاده از آن‌ها می‌تواند خطر افشای داده‌ها یا دسترسی غیرمجاز به حساب‌های کاربری را بیشتر کند.
استریمرها افزون‌بر این مشکل‌ها با مسئله تأخیر شبکه هم روبهرو هستند. افزایش پینگ و قطع و وصل شدن اتصال، هم کیفیت بازی را کم میکند و هم پخش زنده را مختل میکند. این وضعیت برای تولیدکننده‌ای که باید همزمان بازی کند، تصویر را منتقل کند و با مخاطبان ارتباط داشته باشد می‌تواند به توقف کامل استریم منجر شود.
محدودیت دسترسی و افزایش هزینه تبلیغات
اثر اقتصادی محدودیت اینترنت تنها به درآمد مستقیم استریمرها محدود نمی‌شود. تغییر مسیر کاربران به سمت پلتفرمهای داخلی بازار تبلیغات دیجیتال را هم تحت تأثیر قرار داده است.
مانسل که در حوزه دیجیتال مارکتینگ هم فعال است، می‌گوید یک روز پیش از آغاز جنگ ۴۰ روزه، هزینه سنجاق کردن یک تبلیغ به مدت ۶۰ دقیقه در یکی از پلتفرمهای داخلی برای یکی از مشتریانش ۲۰ میلیون تومان اعلام شده بود، اما چند روز بعد تعرفه همان خدمت با احتساب مالیات به ۱۸۰ میلیون تومان رسید.
او معتقد است محدود شدن دسترسی به پلتفرمهای خارجی، قدرت انتخاب کاربران و تبلیغ‌دهندگان را کم میکند و در مقابل، موقعیت پلتفرمهای داخلی را در جذب مخاطب و تبلیغات تقویت میکند. در چنین شرایطی، کسب‌وکارهایی که برای ارتباط با مشتریان یا تبلیغات به پلتفرمهای آنلاین وابسته‌اند ممکن است افزون‌بر مشکل دسترسی، با افزایش هزینه جذب مخاطب هم روبهرو شوند.
سرنوشت کارزار رفع فیلتر پلتفرمهای گیمینگ
کارزار درخواست رفع فیلتر پلتفرمهای ارتباطی و گیمینگ نخستین تلاش کاربران برای پیگیری رفع محدودیت خدمات اینترنتی نیست. پیش‌تر هم کارزارهایی برای رفع فیلتر سرویس‌های کاربردی، از جمله سایت PDF24، شکل گرفته و محدودیت دسترسی به این سایت در ادامه برداشته شد؛ هرچند ارتباط مستقیم آن تصمیم با کارزار برگزارشده روشن نیست.
هنوز معلوم نیست کارزار جدید چه پاسخی از سوی نهادهای تصمیم‌گیر خواهد گرفت.